Nafaka Artırım Davası: Şartları, Süreci ve Hesaplama Ölçütleri
Kısa cevap: Nafaka, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırılabilir ya da azaltılabilir (TMK m. 176/4). Çocuk nafakasında ise durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine miktarı yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m. 331). Yargıtay'ın aradığı ölçütler tarafların sosyal ve ekonomik durumu, çocuğun artan ihtiyaçları ve hakkaniyet ilkesidir. Boşanma kararında ileriye dönük artış oranı belirlenmişse (örneğin her yıl ÜFE oranında), ayrıca artırım davası açmaya gerek kalmadan bu kayıt uygulanır.
Son güncelleme: 4 Ağustos 2026 · Bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir.
Boşanma kararıyla belirlenen nafaka, aradan geçen yıllarda çoğu zaman gerçek ihtiyacı karşılamaz hâle gelir. Çocuk büyür, giderleri artar; enflasyon nedeniyle aynı tutarın alım gücü düşer.
Bu yazıda nafakanın hangi şartlarda artırılabileceği, mahkemenin neye baktığı ve dava açmadan önce kontrol edilmesi gereken noktalar ele alınıyor.
Önce Kontrol Edin: Kararınızda Artış Kaydı Var mı?
Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinin son fıkrası hâkime şu yetkiyi vermiştir: istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
Uygulamada bu, hükme "her yıl ÜFE oranında artırılmasına" gibi bir kayıt konularak yapılır. Böyle bir kayıt varsa her yıl yeniden dava açmaya gerek kalmaz; artış kendiliğinden uygulanır.
İlk adım: Boşanma ilamınızın hüküm fıkrasını okuyun. Otomatik artış kaydı varsa yapılacak şey dava açmak değil, icra takibinde artışın doğru hesaplanmasını sağlamaktır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 10.04.2023 tarihli, 2022/9732 E. ve 2023/2485 K. sayılı kararına konu olayda, hükümde "her yıl ÜFE oranında artış" öngörüldüğü belirtilerek, artışın TÜİK verilerine göre hesaplanması gerektiği değerlendirilmiştir.
Artırım Davasının Şartları
Kararda artış kaydı yoksa veya mevcut kayıt yetersiz kalmışsa, artırım davası açılabilir. Kanun iki alternatif şart öngörmüştür:
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176/4. Çocuk nafakası bakımından m. 331 uyarınca durumun değişmesi hâlinde hâkim miktarı yeniden belirler.| Şart | Ne anlama gelir? |
|---|
| Tarafların malî durumlarının değişmesi | Nafaka yükümlüsünün gelirinde artış, nafaka alacaklısının gelirinde azalma ya da çocuğun giderlerinde artış gibi somut değişiklikler. |
| Hakkaniyetin gerektirmesi | Malî durumda belirgin bir değişiklik olmasa dahi, mevcut nafakanın hakkaniyete aykırı hâle gelmiş olması. Enflasyon nedeniyle alım gücünün düşmesi bu kapsamda değerlendirilir. |
İki şart "veya" bağlacıyla bağlanmıştır; ikisinin birlikte gerçekleşmesi aranmaz.
Mahkeme Neye Bakıyor?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin nafaka artırım davalarına ilişkin kararlarında (örneğin 11.05.2023 tarihli, 2023/3143 E. ve 2023/2356 K.) değerlendirmenin şu üç ölçüt birlikte gözetilerek yapılacağı vurgulanmaktadır:
- Tarafların sosyal ve ekonomik durumu
- Çocuğun artan ihtiyaçları (iştirak nafakasında)
- Hakkaniyet ilkesi
Uygulamada mahkeme, tarafların gelir durumunu SGK kayıtları, bordro ve vergi kayıtları üzerinden araştırır; çocuğun eğitim, sağlık ve barınma giderlerini belgelerle değerlendirir.
Nafaka Türleri ve Artırım
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu. Nafaka türüne göre görevli mahkeme ve usul farklılık gösterebilir.| Nafaka türü | Kime | Artırım dayanağı |
|---|
| İştirak nafakası | Velayeti kendisinde olmayan eşin, çocuk için ödediği | TMK m. 331 — durumun değişmesi hâlinde hâkim miktarı yeniden belirler. |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşe | TMK m. 176/4 — malî durum değişikliği veya hakkaniyet. |
| Tedbir nafakası | Yargılama sürerken geçici olarak | Dava sürerken koşullar değişirse yeniden değerlendirilir. |
Nafaka Ne Zaman Kendiliğinden Kalkar?
Bu, artırım kadar sık sorulan bir konudur ve kanun iki farklı sonuç öngörmüştür:
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176/3. Ayrım önemlidir: ilk iki hâlde ödeme kendiliğinden sona ererken, diğerlerinde dava açılması gerekir.| Durum | Sonuç |
|---|
| Alacaklı tarafın yeniden evlenmesi | Kendiliğinden kalkar — ayrıca mahkeme kararına gerek yoktur. |
| Taraflardan birinin ölümü | Kendiliğinden kalkar. |
| Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması | Mahkeme kararıyla kaldırılır. |
| Alacaklının yoksulluğunun ortadan kalkması | Mahkeme kararıyla kaldırılır. |
| Alacaklının haysiyetsiz hayat sürmesi | Mahkeme kararıyla kaldırılır. |
Bu ayrım pratikte çok önemlidir: "eski eşim biriyle yaşıyor" gerekçesiyle ödemeyi tek taraflı kesmek, icra takibiyle karşılaşmaya yol açar. Bu hâllerde önce mahkeme kararı alınması gerekir.
Sık Yapılan Dört Hata
- Karardaki artış kaydını okumamak. Otomatik artış varken dava açmak gereksiz masraf doğurur.
- Talebi rakamla desteklememek. Çocuğun giderlerindeki artış okul, kurs, sağlık ve barınma belgeleriyle ortaya konmalıdır.
- Karşı tarafın gelirini araştırmamak. Nafaka yükümlüsünün gelir durumu, artırımın üst sınırını belirler.
- Ödemeyi tek taraflı kesmek. Kaldırma sebeplerinin çoğu mahkeme kararı gerektirir; kesilen ödemeler icra takibine konu olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka artırım davası ne zaman açılabilir?
Belirli bir bekleme süresi öngörülmemiştir. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde açılabilir (TMK m. 176/4). Uygulamada, önceki kararın üzerinden makul bir süre geçmiş ve koşullarda değişiklik oluşmuş olması aranır.
Her yıl dava açmam gerekir mi?
Hayır. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m. 176/5). Kararda böyle bir artış kaydı varsa her yıl yeniden dava açmaya gerek kalmaz.
Nafaka ÜFE mi TÜFE mi ile artar?
Kanunda belirli bir endeks öngörülmemiştir; uygulanacak artış, mahkeme kararında nasıl belirlendiğine bağlıdır. Kararda "ÜFE oranında artış" öngörülmüşse, artış TÜİK'in ilgili verilerine göre hesaplanır.
Hangi mahkemede açılır?
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir.
Nafaka artırım davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Aile hukukundan kaynaklanan ve kamu düzenini ilgilendiren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli kabul edilmemektedir; nafaka talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk öngörülmemiştir.
Eski eşim yeniden evlendi, ödemeyi kesebilir miyim?
Yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi hâlinde kendiliğinden kalkar (TMK m. 176/3). Ancak iştirak nafakası çocuk için ödendiğinden bundan etkilenmez. Uygulamada tereddüt yaşanmaması için durumun belgelenmesi önerilir.
Eski eşim biriyle yaşıyor ama evlenmedi, ne yapabilirim?
Evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşama hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Ödemeyi tek taraflı kesmek doğru değildir; önce dava açılması gerekir.
İşsiz kaldım, nafakayı azaltabilir miyim?
Aynı hüküm azaltma için de geçerlidir: tarafların malî durumlarının değişmesi hâlinde iradın azaltılmasına karar verilebilir (TMK m. 176/4). Gelir kaybının belgelenmesi gerekir.
Çocuk 18 yaşını doldurdu, iştirak nafakası biter mi?
İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Ancak eğitimi devam eden çocuk bakımından farklı bir nafaka türü gündeme gelebilir; bu, ayrı bir talep konusudur.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafaka alacağı için icra takibi başlatılabilir. Nafaka yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, İcra ve İflâs Kanunu'nda öngörülen yaptırımlara da konu olabilir.
Boşanma, velayet, nafaka ve mal rejimi süreçleri hakkında ayrıntılı bilgi için Isparta boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İlgili İçerikler
Yasal uyarı. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz ve belirli bir dava sonucu vaadi içermez. Aktarılan hükümler 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176 ve 331'e dayanmaktadır. Aktarılan yargı kararları kamuya açık kaynaklardan alınmış olup eğitim amaçlıdır. Nafaka miktarı her dosyada tarafların somut durumuna göre belirlenir; önceden bir tutar veya oran taahhüdünde bulunulamaz.