Dava Şartı Arabuluculuk: Hangi Davalarda Zorunlu, Hangilerinde Değil?
Kısa cevap: Arabuluculuk, işçilik alacakları ve işe iade (7036 sayılı Kanun m. 3), ticari uyuşmazlıklar, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, taşınır–taşınmaz paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B). Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları kapsam dışıdır ve doğrudan iş mahkemesinde açılır. Arabulucuya gitmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Süreç, arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren üç haftadır; zorunlu hâllerde bir hafta uzatılabilir.
Son güncelleme: 4 Ağustos 2026 · Bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir.
Dava açmak isteyen çoğu kişi, dosyasını mahkemeye götürdüğünde beklemediği bir cevapla karşılaşıyor: "Önce arabulucuya gitmeniz gerekiyordu." Bu durumda mahkeme, dosyanın esasına hiç girmeden davayı usulden reddediyor ve harç ile emek boşa gidiyor.
Bu yazıda hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuğun zorunlu olduğu, hangilerinin kapsam dışında kaldığı ve süreçte kaçırılmaması gereken noktalar ele alınıyor.
Arabuluculuk Hangi Davalarda Zorunlu?
Kaynak: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B (28/3/2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla eklenmiştir).| Uyuşmazlık | Dayanak | Ayrıntı |
|---|
| İşçi–işveren alacağı ve tazminatı, işe iade | 7036 sayılı Kanun m. 3 | 2023 değişikliğiyle bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alındı. |
| Ticari uyuşmazlıklar | 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu | Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri. |
| Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar | 6325 sayılı Kanun m. 18/B | ⚠️ Kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesi kapsam dışındadır. |
| Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması, ortaklığın giderilmesi | 6325 m. 18/B | İzale-i şuyu davaları dâhil. |
| Kat Mülkiyeti Kanunundan doğan uyuşmazlıklar | 6325 m. 18/B | Aidat, ortak alan ve yönetim uyuşmazlıkları. |
| Komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar | 6325 m. 18/B | — |
Kapsam Dışında Kalan Önemli İstisna: İş Kazası
En sık karıştırılan nokta budur. İşçilik alacaklarında arabuluculuk zorunlu olduğu için, iş kazası tazminatı için de zorunlu olduğu sanılmaktadır. Oysa 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fıkrası açıktır: iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.
Yani iş kazası tazminatı davası doğrudan iş mahkemesinde açılır. Gereksiz yere arabuluculuğa başvurmak zaman kaybettirir.
Bir diğer istisna daha vardır: özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif çözüm yoluna başvurma zorunluluğu bulunuyorsa ya da taraflar arasında tahkim sözleşmesi varsa, dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz (6325 m. 18/A-18).
Süreç Nasıl İşler ve Ne Kadar Sürer?
Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre, zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir.
Süreç şu şekilde ilerler:
- Başvuru, yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır.
- Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Taraflar bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o kişi görevlendirilir.
- Arabulucu tarafları bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder. Avukatı bulunsa bile asıl tarafı da bilgilendirir (2023 değişikliği).
- Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi, sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.
Kritik Koruma: Süreler Durur
Uygulamada az bilinen ama çok değerli bir kural vardır: arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (7036 m. 3/17; 6325 m. 18/A-15).
Bu, zamanaşımı sınırına yaklaşmış alacaklarda hak kaybını önleyen bir korumadır. Ancak dikkat: koruma yalnızca arabuluculuk sürecini kapsar. Son tutanak düzenlendikten sonra süre yeniden işlemeye başlar.
İşe iadede iki aşamalı süre. İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır (4857 sayılı İş Kanunu m. 20). Uygulamada en sık kaybedilen hak, ilk süreye uyulduğu hâlde ikincisinin kaçırılmasıdır.
Son Tutanağı Dilekçeye Eklemeyi Unutursanız
Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.
Eklenmezse mahkeme, bir haftalık kesin süre vererek tutanağın sunulmasını ihtar eder; ihtarın gereği yerine getirilmezse dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadığı anlaşılırsa, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava doğrudan usulden reddedilir.
İlk Toplantıya Katılmamanın Bedeli
Arabuluculuk toplantısına katılmamak "sessiz kalma" değil, maliyetli bir tercihtir. Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir ve:
- Davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile, karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur;
- Ayrıca karşı taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Her iki tarafın da katılmaması hâlinde ise açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.
Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?
Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesiyle belge ilam niteliğinde sayılır ve doğrudan icraya konulabilir.
Üç önemli ayrıntı:
- Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde sayılır (6325 m. 18/4).
- Kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı ve paylaştırma uyuşmazlıklarında ise şerh alınması zorunludur; taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (m. 18/B-3).
- Taşınmazın devrine veya üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmalarda, şerh alındıktan sonra tapu müdürlüğünden doğrudan tescil istenebilir; resmî senet düzenlenmesine gerek yoktur (2024'te eklenen m. 18/B-5).
Ayrıca anlaşmaya varılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz (m. 18/5). Bu nedenle anlaşma metninin kapsamı dikkatle belirlenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabulucuya gitmeden dava açarsam ne olur?
Dava, esasa girilmeksizin dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme önce bir haftalık kesin süre verir; bu süreye uyulmazsa yine usulden red kararı verilir.
İş kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır (7036 sayılı Kanun m. 3/3). Bu davalar doğrudan iş mahkemesinde açılır.
Kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk ne zaman zorunlu oldu?
28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamına alınmıştır. Kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesi bunun dışındadır.
Arabuluculuk süreci zamanaşımını durdurur mu?
Evet. Büroya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Son tutanaktan sonra süreler yeniden işlemeye başlar.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
Toplantıya katılmazsam ne olur?
Geçerli mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve karşı taraf lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Arabuluculukta anlaştıklarım daha sonra aleyhime kullanılır mı?
Arabuluculukta gizlilik esastır; süreçte yapılan beyanlar ve sunulan belgeler kural olarak sonraki davada delil olarak kullanılamaz. Ancak anlaşmaya varılan hususlar hakkında dava açılamaz.
Anlaşma belgesi doğrudan icraya konulabilir mi?
İcra edilebilirlik şerhi verilen anlaşma belgesi ilam niteliğinde sayılır. Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı belge için şerh aranmaz.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Anlaşma sağlanamaz veya taraflara ulaşılamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saati aşan kısım taraflarca karşılanır.
Tahkim şartı varsa arabuluculuk gerekir mi?
Hayır. Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun bulunduğu ya da tahkim sözleşmesinin olduğu hâllerde dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz.
Dava şartı ve ihtiyari arabuluculuk süreçleri hakkında ayrıntılı bilgi için Isparta arabulucu sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İlgili İçerikler
Yasal uyarı. Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz ve belirli bir dava sonucu vaadi içermez. Aktarılan hükümler 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18, 18/A ve 18/B ile 4857 sayılı İş Kanunu m. 20'ye dayanmaktadır. Somut uyuşmazlığınızın kapsama girip girmediği dosyanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.