Uzlaştırma ile Arabuluculuk Arasındaki Fark Nedir?
Kısa cevap: Uzlaştırma ve arabuluculuk aynı şey değildir. Uzlaştırma ceza hukukuna aittir (CMK m.253); belirli suçlarda şüpheli ile mağdur arasında, Cumhuriyet başsavcılığındaki uzlaştırma bürosu eliyle yürütülür. Arabuluculuk ise özel hukuk uyuşmazlıklarına ilişkindir (6325 sayılı Kanun). Yürütücüsü, kapsamı ve sonuçları birbirinden farklıdır.
Son güncelleme: 17 Ekim 2026 · Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir.
Uygulamada en sık karıştırılan iki kurumdan biri uzlaştırma, diğeri arabuluculuktur. İkisi de uyuşmazlığı mahkeme kararı olmadan çözmeyi amaçlar; ancak bulundukları hukuk dalı, işleyişi ve doğurduğu sonuçlar tamamen ayrıdır. "Uzlaşma teklifi geldi" diyerek büromuza başvuran çoğu kişi aslında ceza dosyasındaki uzlaştırmadan söz eder. Aşağıda iki kurumu kanun metinleriyle karşılaştırıyor, hangi suçlarda uzlaştırmanın mümkün olduğunu ve sürecin nasıl işlediğini açıklıyoruz.
Uzlaştırma ile arabuluculuk arasındaki temel fark nedir?
En kısa ayrım şudur: uzlaştırma bir ceza muhakemesi kurumudur, arabuluculuk ise özel hukuk kurumudur. Uzlaştırmada karşımızda bir suç şüphesi, bir şüpheli ve bir mağdur vardır; süreç Cumhuriyet savcısının denetimindedir. Arabuluculukta ise alacak, işçilik, ticari veya aile hukukundan doğan bir uyuşmazlık ve iki taraf vardır; süreç taraf iradesine dayanır.
| Ölçüt |
Uzlaştırma |
Arabuluculuk |
| Dayanak | CMK m.253 | 6325 sayılı Kanun |
| Hukuk dalı | Ceza hukuku | Özel hukuk |
| Taraflar | Şüpheli – mağdur / suçtan zarar gören | Uyuşmazlığın tarafları |
| Yürüten | Uzlaştırmacı; başsavcılık uzlaştırma bürosu | Arabulucu (Bakanlık sicilinde kayıtlı) |
| Süre | 30 gün; en fazla 2 kez 20'şer gün uzatılabilir | Uyuşmazlık türüne göre değişir |
| Anlaşmanın sonucu | Kovuşturmaya yer olmadığı ya da kamu davasının açılmasının ertelenmesi | Anlaşma belgesi; şartları varsa ilam niteliğinde |
| Gider | Uzlaşma gerçekleşirse Hazine karşılar | Kural olarak taraflar |
| Sürelere etkisi | Dava zamanaşımı ve dava süresi işlemez | Süreç, zamanaşımı ve hak düşürücü sürede dikkate alınmaz |
Kaynak: 5271 sayılı CMK m.253 ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
Uzlaştırma kapsamına giren ve girmeyen suçlar.
Uzlaştırma hangi suçlarda mümkün?
CMK m.253/1 uyarınca uzlaştırma girişiminde bulunulacak suçlar şunlardır: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanunu'nda yer alan şu suçlar:
- Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, m.86; m.88) ve taksirle yaralama (m.89)
- Tehdit (m.106/1) ve konut dokunulmazlığının ihlali (m.116)
- İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m.117/1; m.119/1-c)
- Hırsızlık (m.141), güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç, m.155), dolandırıcılık (m.157)
- Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m.165)
- Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m.234)
- Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, m.239)
Ayrıca mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da kapsamdadır (m.253/1-c). Diğer kanunlardaki suçlarda uzlaştırmaya gidilebilmesi için o kanunda açık hüküm bulunması gerekir (m.253/2).
Hangi suçlarda uzlaştırma yapılamaz?
Şikâyete bağlı olsa bile şu suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez (m.253/3): cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip (TCK m.123/A) ve hakaret (TCK m.125). Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla aynı mağdura karşı işlenmişse yine uzlaşma hükümleri uygulanmaz.
24 Aralık 2025 değişikliği: önödeme ile birleşen suçlar
7571 sayılı Kanun'un 24. maddesiyle CMK m.253/3'e bir cümle eklenmiştir. Buna göre, önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun aynı mağdura karşı birlikte işlenmesi hâlinde, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Değişiklikten önce iki suçun birleşmesi uzlaştırmayı tümüyle devre dışı bırakabiliyordu; yeni düzenleme bu sonucu sınırlandırmaktadır.
Uzlaştırma süreci nasıl işler?
Uzlaştırma sürecinin adımları ve süreleri.
- Dosyanın büroya gönderilmesi. Suç uzlaşmaya tâbiyse ve kamu davası açmak için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (m.253/4).
- Teklif. Görevlendirilen uzlaştırmacı taraflara uzlaşma teklifinde bulunur. Teklifin niteliği ve kabul ya da reddin hukuki sonuçları anlatılır (m.253/5).
- Yedi günlük süre. Kendisine teklifte bulunulan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır (m.253/4).
- Müzakere. Görüşmeler gizlidir; şüpheli, mağdur, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir (m.253/13).
- Rapor. Uzlaştırmacı işlemleri en geç 30 gün içinde sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında 20 günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (m.253/12).
Birden fazla mağdur varsa uzlaştırmaya gidilebilmesi için hepsinin kabul etmesi gerekir (m.253/7). Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez (m.253/18).
Uzlaşma sağlanırsa ne olur?
Şüpheli edimini defaten yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihe bırakılmış, taksite bağlanmış veya süreklilik arz ediyorsa kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir; erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse kamu davası açılır (m.253/19).
İki sonuç özellikle önemlidir. Birincisi, uzlaşma sağlandığında —uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç— o suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmışsa davadan feragat edilmiş sayılır. İkincisi, şüpheli edimini yerine getirmezse uzlaşma raporu veya belgesi, İcra ve İflâs Kanunu m.38 anlamında ilam mahiyetinde belge sayılır — yani doğrudan icraya konulabilir.
Ayrıca müzakereler sırasında yapılan açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz (m.253/20); ilk teklif tarihinden raporun büroya verildiği tarihe kadar dava zamanaşımı ve dava süresi işlemez (m.253/21).
Arabuluculukta durum nasıl?
Arabuluculuk kural olarak iradidir: taraflar başvurmak, sürdürmek veya vazgeçmek konusunda serbesttir (6325 m.3). Ancak dava şartı olarak arabuluculuk (m.18/A ve m.18/B) bu kuralın istisnasıdır; bu uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilir.
Süreç gizlidir (m.4). Arabuluculuğun başlamasından sona ermesine kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (m.16/2). Anlaşmaya varılırsa, kanunlarda icra edilebilirlik şerhi zorunlu kılınan hâller dışında, taraflar ve avukatları ile arabulucunun imzaladığı anlaşma belgesi şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (m.18/4). Üzerinde anlaşılan hususlarda ayrıca dava açılamaz (m.18/5).
Uzlaştırmacı ile Arabulucu Arasındaki Fark
İki kurum kadar onları yürüten kişiler de farklıdır. Uzlaştırmacı, ceza soruşturmasında savcılık adına görev yapan bir yardımcıdır; arabulucu ise özel hukuk uyuşmazlığında tarafların sürecine aracılık eden, sicile kayıtlı bağımsız bir kişidir.
Kaynak: 5271 sayılı CMK m. 253; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 20.| Konu | Uzlaştırmacı | Arabulucu |
|---|
| Kimler olabilir? | Adalet Bakanlığının uzlaştırmacı listelerinde yer alan hukuk fakültesi mezunları (CMK m. 253/24); nitelik, eğitim ve sınav yönetmelikle düzenlenir (m. 253/25) | Türk vatandaşı, mesleğinde en az beş yıllık kıdemi olan hukuk fakültesi mezunu; arabuluculuk eğitimini tamamlamış ve Bakanlık sınavını geçmiş (yirmi yıl kıdemliler sınavdan muaf) (6325 m. 20/2) |
| Kayıt | Uzlaştırmacı listesi | Arabulucular sicili; sicile kayıt tarihinden itibaren faaliyete başlar (6325 m. 20/3) |
| Görevlendirme | Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosu görevlendirir; taraflar seçmez (CMK m. 253/4, 24) | İhtiyari arabuluculukta taraflar seçer; dava şartı arabuluculukta arabuluculuk bürosu listeden görevlendirir |
| Bağlılık | Yöntem konusunda Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir, savcı talimat verebilir (CMK m. 253/14); dosyayı savcı sonuçlandırır | Bağımsızdır; taraflar sürece serbestçe hâkimdir |
| Tarafsızlık | Hâkimin davaya bakamayacağı hâller ve ret sebepleri uygulanır (CMK m. 253/10) | Tarafsızlık ve gizlilik yükümlülüğü altındadır |
| Süre | Belgelerin verilmesinden itibaren 30 gün; büro en fazla iki kez 20'şer gün uzatabilir (CMK m. 253/12) | Uyuşmazlık türüne göre değişir |
| Ücret | Bakanlık tarifesine göre; yargılama giderinden sayılır, uzlaşma sağlanırsa Hazine karşılar (CMK m. 253/22) | Kural olarak taraflarca; dava şartı arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Hazineden ödenir |
Kısacası uzlaştırmacı, kamu davasının yerine geçebilecek bir anlaşmayı savcılık denetiminde arar; arabulucu ise tarafların kendi aralarında anlaşmasına yardım eder. Isparta'da her iki süreçte de destek için Isparta arabulucu sayfamıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzlaşma teklifini kabul etmek suçu kabul etmek anlamına gelir mi?
Hayır. Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz (CMK m.253/20). Yine de teklife vereceğiniz yanıtı, dosyanızın koşullarını değerlendirerek belirlemeniz yerinde olur.
Uzlaşma teklifine cevap vermezsem ne olur?
Teklifte bulunulduktan itibaren yedi gün içinde kararınızı bildirmezseniz teklifi reddetmiş sayılırsınız (CMK m.253/4). Sessiz kalmak, kabul değil ret sonucu doğurur.
Hakaret suçunda uzlaştırma olur mu?
Hayır. Şikâyete bağlı olmasına rağmen hakaret (TCK m.125), cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve ısrarlı takip (TCK m.123/A) suçlarında uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/3).
Uzlaşma sonrası tazminat davası açabilir miyim?
Kural olarak hayır. Uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar dışında, o suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava bakımından feragat edilmiş sayılır (CMK m.253/19).
Uzlaştırmacı ücretini kim öder?
Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri yargılama giderlerindendir. Uzlaşma gerçekleşirse bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır (CMK m.253/22).
Arabuluculuk anlaşma belgesi icraya konulabilir mi?
Kanunlarda icra edilebilirlik şerhi zorunlu kılınan hâller dışında, taraflar ve avukatları ile arabulucunun imzaladığı anlaşma belgesi şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (6325 m.18/4). Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun imzası aranır.
Uzlaştırmacı ile arabulucu aynı şey mi?
Hayır. Uzlaştırmacı, ceza soruşturmasında Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosunca görevlendirilir ve savcının talimatıyla çalışabilir (CMK m. 253). Arabulucu ise özel hukuk uyuşmazlıklarında görev yapar; mesleğinde en az beş yıl kıdemli hukuk fakültesi mezunu olması, eğitimi tamamlaması, sınavı geçmesi ve sicile kayıtlı olması gerekir (6325 m. 20).
Uzlaştırmacıyı ben seçebilir miyim?
Hayır. Uzlaştırmacıyı uzlaştırma bürosu Adalet Bakanlığının listesinden görevlendirir (CMK m. 253/4 ve 24). Tarafsızlığı sağlamak için hâkimin davaya bakamayacağı hâller ve ret sebepleri uzlaştırmacı görevlendirilmesinde de dikkate alınır (m. 253/10).
İlgili Makaleler
Av. Arb. Muhammed Çelik
Isparta Barosu'na kayıtlı avukat ve Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı arabulucu. 2017'den bu yana Isparta'da faaliyet gösteren büromuz, ceza soruşturmalarında uzlaştırma süreçleri ve özel hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk dahil geniş bir alanda hizmet vermektedir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez ve belirli bir dava sonucu vaadi içermez. Uzlaşma teklifine verilecek yanıt ve edimin belirlenmesi dosyanın kendi koşullarına bağlıdır; karar vermeden önce vekilinizle değerlendirmeniz önerilir.